Çocuk Haklarına İlişkin Sözleşme, 20 Kasım 1989 günü Birleşmiş Milletler’ce kabul edilmiş, 2 Eylül 1990’da yürürlüğe girmiştir. Bu tarihten sonra 20 Kasım “Dünya Çocuk Hakları Günü” olarak kutlanmaktadır. Türkiye ise bu sözleşmeyi 27 Ocak 1995’te -üç maddesine (17, 29, 30) çekince koyarak- kabul etmiştir.
Peki çocuklar haklarından haberli mi, haklarının bilincinde mi? Sokak Çocukları Rehabilitasyon Derneği’nin 2008 yılında yaptığı sormacasına göre, çocukların yüzde 68.7’si anılan sözleşmeyi hiç duymamış.
Oysa sözleşmenin 42. maddesinde, “Taraf devletler, sözleşme ilke ve yargılarının uygun ve etkili araçlarla yetişkinler kadar çocuklar tarafından da yaygın biçimde öğrenilmesini sağlamayı üstlenirler” deniyor. Neyse ki bugünlerde İstanbul Barosu Çocuk Hakları Merkezi “Okulda Çocuk Hakları Eğitimi”ne başlıyor. İyi de insanın aklına takılıyor, Beyoğlu Belediyesi’nin sebil su ikramını bile geri çeviren okullar bu eğitim için kapılarını açacaklar mı?
Eski bir fotoğrafa bakıyorum, 1937’de çekilmiş. Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı’nda ellerinde pankartlarla yürüyor çocuklar. Kızlı, erkekli. Kara önlüklü, ak yakalı. Okunabilen pankartlarda şunlar yazıyor: “Bize mahsus bahçeler”, “hürmet”, “öpülmemek”, “sağlam ana- baba”, “azarlanmamak”, “yalnız yatmak…”
Bu yıl daha bitmeden 79 çocuk iş cinayetine kurban edilmiş. Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı’nın (TEPAV) 2025 raporuna göre, yurdumuzda yoksul çocukların sayısı yaklaşık 10 milyon. Çocuk yoksulluğunda OECD ülkeleri içinde ikinci sıradayız. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) 2022 yılı verilerine göre; yılda ortalama 10 bin çocuk yitiyor. 11-17 yaş arasındaki 178 bin 834 çocuk ise yaralama, hırsızlık, uyuşturucu satmak, tehdit gibi suçlardan işlem görmüş.
Fazladan bir yıl eğitim bile çok önemliyken, 2 milyon çocuk örgün eğitimin dışındayken, zorunlu eğitim süresini kısaltmaya hazırlanıyorlar. Çünkü onlara okuyan, sorgulayan, eleştirel düşünen, neden-sonuç ilişkilerini doğru kuran, “Fikri hür, vicdanı hür, irfanı hür” çocuklar değil, boyun eğenler gerekli.
‘ÇOCUK OLMA HAKKI’ YOK OLUYOR
Nobel ödüllü James Heckman’a göre, okulöncesi eğitim için yatırılan 1 lira, 7-10 lira olarak geri dönüyor. Gelgelelim Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu’nun (UNICEF) “Adaletsiz Başlangıç” raporuna (2018) göre Türkiye “okulöncesinde eşitlik” açısından 41 ülke arasında son sırada…
yazının tamamı için; https://www.cumhuriyet.com.tr/yazarlar/olaylar-ve-gorusler/dunya-cocuk-haklari-gunu-2454183
