Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması 2025 sonuçlarına göre göreli yoksulluk oranlarında sınırlı düşüş yaşansa da, her dört kişiden biri hâlâ yoksulluk ya da sosyal dışlanma riski altında. Çocuk yoksulluğu, barınma sorunları ve maddi yoksunluk dikkat çekiyor.
Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) 2025 Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması sonuçları, gelir dağılımı ve yaşam koşullarına ilişkin çarpıcı veriler ortaya koydu. Araştırmada kullanılan gelir bilgileri, 2024 yılına ait hanehalkı gelirlerini esas alırken, hesaplamalar hane büyüklüğü ve kompozisyonu dikkate alınarak eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert geliri üzerinden yapıldı.
Göreli Yoksullukta Sınırlı Düşüş
Eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert medyan gelirinin yüzde 50’si esas alınarak belirlenen yoksulluk sınırına göre, yoksulluk oranı 2025 yılında 0,6 puan azalarak yüzde 13,0 oldu. Medyan gelirin yüzde 60’ı dikkate alındığında ise yoksulluk oranı yüzde 20,6 olarak hesaplandı.
Daha dar ve daha geniş yoksulluk tanımlarına göre yapılan hesaplamalarda da sınırlı düşüşler görüldü. Medyan gelirin yüzde 40’ına göre yoksulluk oranı yüzde 6,2’ye gerilerken, yüzde 70’e göre hesaplanan oran yüzde 28,7 olarak kaydedildi.
Hanehalkı Tipine Göre Yoksulluk
Yoksulluk oranının en düşük olduğu hanehalkı tipi, yüzde 3,9 ile çekirdek aile bulunmayan ve birden fazla kişiden oluşan haneler oldu. Tek kişilik hanelerde yoksulluk oranı yüzde 5,4 olarak hesaplanırken, tek çekirdek aileden oluşan hanelerde bu oran yüzde 12,9’a çıktı. En az bir çekirdek aile ve diğer kişilerden oluşan hanelerde ise yoksulluk oranı yüzde 17,5 olarak belirlendi.
Eğitim Düzeyi Yoksulluğu Belirliyor
Veriler, eğitim düzeyi ile yoksulluk arasındaki güçlü ilişkiyi bir kez daha ortaya koydu. Okul bitirmeyenlerin yüzde 23,8’i yoksul kabul edilirken, lise altı eğitimlilerde bu oran yüzde 13,0 oldu. Lise ve dengi okul mezunlarında yoksulluk oranı yüzde 7,5’e düşerken, yükseköğretim mezunları yüzde 2,5 ile en düşük yoksulluk oranına sahip grup olarak öne çıktı.
Maddi ve Sosyal Yoksunluk Hâlâ Yaygın
Maddi ve sosyal yoksunluk oranı, 2025 yılında yüzde 11,9 olarak tahmin edildi. Bu oran, temel ihtiyaçların ve sosyal katılım unsurlarının en az yedisini ekonomik nedenlerle karşılayamayan fertleri kapsıyor. Özellikle tatil yapabilme, beklenmedik harcamaları karşılama, yeterli beslenme ve ev eşyalarını yenileyebilme konularında ciddi yoksunluklar dikkat çekti.
Her Dört Kişiden Biri Risk Altında
Yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altında olan fertlerin oranı yüzde 27,9 olarak hesaplandı. Bu oran, çocuklarda çok daha yüksek seviyelere ulaştı. 0–17 yaş grubundaki çocukların yüzde 36,8’i yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altında bulunuyor. Çalışma çağındaki nüfusta bu oran yüzde 25,1, 65 yaş ve üzerindekilerde ise yüzde 22,8 oldu.
Bölgesel Eşitsizlikler Dikkat Çekiyor
Göreli yoksulluk oranının en yüksek olduğu bölgeler yüzde 14,5 ile Tekirdağ, Edirne ve Kırklareli’ni kapsayan TR21 Bölgesi ile yüzde 14,3 ile Kastamonu, Çankırı ve Sinop’u kapsayan TR82 Bölgesi oldu. En düşük yoksulluk oranları ise yüzde 4,6 ile Şanlıurfa ve Diyarbakır’ın yer aldığı TRC2 Bölgesi ile yüzde 6,3 ile TRB1 Bölgesi olarak kaydedildi.
Barınma Sorunları ve Borç Yükü
Araştırma sonuçlarına göre nüfusun yüzde 28,8’i konutunda sızdıran çatı, nemli duvar gibi yapısal sorunlarla karşı karşıya. Yüzde 27,9’u izolasyon yetersizliği nedeniyle ısınma sorunu yaşarken, yüzde 22,1’i çevresel kirlilikten etkileniyor.
Konut masrafları ve borç yükü de haneler üzerinde ciddi baskı oluşturmaya devam ediyor. Konut masraflarının hanelerin yüzde 12,9’u için “çok yük” oluşturduğu belirlendi.
Her İki Kişiden Biri Tatil Yapamıyor
Fertlerin yüzde 50,5’i evden uzakta bir haftalık tatil masrafını karşılayamadığını beyan ederken, yüzde 35,1’i iki günde bir et, tavuk ya da balık içeren bir öğünü ekonomik nedenlerle tüketemediğini belirtti. Eskimiş mobilyaları yenileyemeyenlerin oranı ise yüzde 58,0 oldu.
Konut Sahipliği Yüzde 57,1
2025 yılı itibarıyla kendi konutunda yaşayanların oranı yüzde 57,1 olarak hesaplandı. Kirada oturanların oranı yüzde 27,0 olurken, kira ödemeyen ancak kendi konutuna da sahip olmayanların oranı yüzde 15,0 olarak kaydedildi.
