İsrail ve ABD’nin İran’a yönelik saldırılarıyla Orta Doğu’da tırmanan gerilim, enerji piyasalarında küresel bir kriz ihtimalini gündeme taşıdı. İran’ın füze saldırılarıyla karşılık vermesi ve Hürmüz Boğazı’nın gemi geçişlerine kapatılması petrol ve doğalgaz arzını tehdit ederken, uzmanlar enerji fiyatlarında sert artışların dünya ekonomisini olumsuz etkileyebileceği uyarısında bulunuyor.
IMF: Enerji fiyatlarındaki artış küresel enflasyonu yükseltebilir
Uluslararası Para Fonu (IMF) tarafından yapılan analizlere göre enerji fiyatlarında bir yıl boyunca sürecek yüzde 10’luk artış, küresel enflasyonu yaklaşık 40 baz puan artırabilir. Aynı senaryoda dünya ekonomisindeki büyümenin ise yüzde 0,2 oranında yavaşlayabileceği değerlendiriliyor.
Hürmüz Boğazı’nın kapanması enerji arzını daralttı
Hürmüz Boğazı’nda gemi geçişlerinin durması ve dünyanın en büyük sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) ihracatçılarından Katar’daki tesislerin hedef alınması enerji piyasalarındaki riskleri artırdı.
Avrupa’nın en büyük doğalgaz ticaret merkezi olan Hollanda merkezli TTF’de fiyatlar son günlerde hızlı yükseldi. 27 Şubat’ta megavatsaat başına yaklaşık 32 avro seviyesinde işlem gören doğalgaz fiyatı, 3 Mart itibarıyla yüzde 68 artarak 52 avronun üzerine çıktı.
Hürmüz Boğazı’nın kapanmasıyla birlikte küresel piyasalar yaklaşık 110 milyar metreküplük doğalgaz arzındanmahrum kaldı.
Boğaz üzerinden dünya petrol tüketiminin ve LNG sevkiyatının yaklaşık yüzde 20’si taşınıyor. Geçişlerin durması piyasadan günlük yaklaşık 20 milyon varil petrolün çekilmesi anlamına gelirken, alternatif güzergâhlarla bunun yalnızca 5 milyon varillik kısmı telafi edilebiliyor.
Petrol fiyatlarında 150 dolar ihtimali
Savaşın başlamasından bu yana Brent petrolün varil fiyatı yüzde 13’ten fazla artarak 85 doların üzerine çıktı. Bazı ülkelerin üretimi azaltma kararlarının da fiyatları yukarı çektiği belirtiliyor. Irak’ın petrol üretimini durdurma kararı aldığı bildirildi.
Enerji uzmanları, Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalmaya devam etmesi halinde petrol fiyatlarının varil başına 100 ila 150 dolar aralığına yükselmesinin mümkün olduğunu değerlendiriyor.
Bölgede deniz trafiği de büyük ölçüde aksadı. Boğazdaki gemi hareketliliği yaklaşık yüzde 90 oranında azalırken, 150’den fazla petrol tankeri Basra Körfezi’nde beklemeye başladı. Çatışmalarda en az beş tankerin hasar gördüğü ve iki denizcinin hayatını kaybettiği bildirildi. Ayrıca bölgede yaklaşık 20 bin denizci ile 15 bin cruise gemisi yolcusunun mahsur kaldığı ifade ediliyor.
Avrupa’da enerji rezervleri kritik seviyede
Gas Infrastructure Europe verilerine göre Avrupa genelindeki doğalgaz depolarının doluluk oranı yüzde 30’un altına geriledi. Hollanda, İsveç, Hırvatistan ve Letonya’da rezervlerin kritik seviyelere düştüğü bildirildi.
Avrupa’nın en büyük ekonomisi Almanya’da da enerji maliyetleri hızla yükseliyor. Super E10 benzinin litre fiyatı 2 avronun üzerine çıkarken, dizel fiyatları da benzer seviyelere ulaştı. Alman Ekonomi Enstitüsü, petrol fiyatlarının 150 dolara çıkması durumunda Alman ekonomisinin ciddi büyüme kaybı yaşayabileceğini öngörüyor.
Rusya’ya yönelik yaptırımlar nedeniyle alternatif enerji kaynaklarının sınırlı olduğu Avrupa’da gaz ve elektrik kullanımına yönelik kısıtlama ihtimallerinin de gündeme gelebileceği ifade ediliyor.
Savaşın ülkelere olası ekonomik etkileri
Enerji piyasalarındaki dalgalanmaların farklı ülkelerde ciddi ekonomik sonuçlar doğurabileceği değerlendiriliyor.
- Türkiye: Enerji ithalatına bağımlılık nedeniyle cari açığın yüzde 7 ila 18 artabileceği, enflasyonun 5 ila 10 puan yükselmesi ve büyümenin yüzde 1 ila 2 yavaşlaması ihtimaller arasında gösteriliyor. Ayrıca mülteci akını ve sınır güvenliği maliyetlerinin artabileceği belirtiliyor.
- ABD: Enflasyonun yaklaşık yüzde 0,8 artabileceği, borsalarda ise yüzde 10 ila 15 arasında düşüş yaşanabileceği tahmin ediliyor. Uzmanlar kısa vadede en fazla kazanç sağlayabilecek sektörün savunma sanayi olabileceğini ifade ediyor.
- Çin ve Hindistan: Büyük enerji ithalatçısı olan bu ülkelerin de ciddi şekilde etkilenmesi bekleniyor. Çin’in enerji arzının yaklaşık yüzde 17’sinin risk altında olduğu değerlendiriliyor.
- Avrupa: Gaz ve benzin fiyatlarında artışın yanı sıra ekonomik büyümenin yaklaşık yüzde 1 oranında yavaşlaması bekleniyor.
- Suudi Arabistan: Petrol fiyatlarındaki artış kısa vadede gelirleri artırabilir; ancak uzun vadede altyapı ve güvenlik riskleri öne çıkabilir.
