Cenevre’de Kritik Plastik Zirvesi: Dünya Anlaşma Peşinde, Türkiye Avrupa’nın Çöpüyle Boğuşuyor

Dünya plastik krizine karşı bağlayıcı bir çözüm ararken, Türkiye Avrupa’nın plastik atıklarını almaya hız kesmeden devam ediyor. İsviçre’nin Cenevre kentinde 5 Ağustos Salı günü başlayan Küresel Plastik Anlaşması görüşmeleri (INC 5.2), geçen yıl Busan’da sonuçsuz kalan zirvenin ardından kritik önem taşıyor. Ancak bu küresel müzakere süreci devam ederken, Türkiye’nin Avrupa’dan aldığı plastik atık miktarları kamuoyunda endişe yaratmaya devam ediyor.

Her Yıl Tonlarca Atık Türkiye’ye Akıyor

Greenpeace, Eurostat ve Basel Action Network (BAN) gibi kurumların verilerine göre, Türkiye 2023–2025 arasında Avrupa’nın en fazla plastik çöp gönderdiği ülke oldu:

• 2023: Türkiye’ye Avrupa Birliği ve Birleşik Krallık’tan 456.507 ton plastik atık gönderildi. Bu, günde yaklaşık 125 çöp kamyonu dolusu atığa denk geliyor.
• 2024: Gelen plastik atık miktarı yaklaşık 426.000 ton olarak kaydedildi. Her ne kadar önceki yıla göre hafif düşüş olsa da Türkiye hâlâ Avrupa’nın açık ara en büyük alıcısı konumunda.
• 2025 (Nisan itibarıyla): Aylık 41 milyon kg (yani yaklaşık 41.000 ton) plastik atık ithalatıyla Türkiye, her gün ortalama 255 kamyonluk atık alıyor. Yıl geneline yayıldığında bu rakam, yeni bir rekor anlamına geliyor.

Zirvede Bilim Dünyasından Güçlü Mesajlar

Cenevre’deki müzakerelerde bilim insanları, anlaşmanın sadece plastik atıklarla sınırlı kalmaması, plastiğin üretiminden bertarafına kadar tüm yaşam döngüsünü kapsaması gerektiğini vurguluyor. Revolution Plastics Institute Direktörü Prof. Steve Fletcher, “Bu sadece bir eylem çağrısı değil, bilim camiasının tanıklığı,” diyerek anlaşmanın bilimsel verilere dayalı olması gerektiğini belirtiyor.

Portsmouth Üniversitesi’nden Dr. Cressida Bowyer ise mikro ve nanoplastiklerin anne sütünden insan beynine kadar her yerde bulunduğunu hatırlatarak, “Plastiğin insan sağlığı için ciddi riskler oluşturduğuna dair açık ve giderek artan kanıtlar var” dedi.

Türkiye: Geri Dönüşüm Merkezi mi, Çöp Sömürgesi mi?

Türkiye’nin artan atık ithalatı, çevre ve halk sağlığı açısından büyük tartışmalara neden oluyor. Sivil toplum kuruluşları ve uzmanlar, ülkenin bir geri dönüşüm merkezi değil, “çöp sömürgesi” konumuna geldiğini belirtiyor. Üstelik ithal edilen atıkların çoğunun düşük kaliteli ve geri dönüştürülemeyen plastikler olduğu belirtiliyor.

Greenpeace UK tarafından yayımlanan yeni bir rapor, plastik üretiminin azaltılmasına karşı lobi yapan şirketlerin aynı zamanda en büyük plastik ihracatçıları olduğuna dikkat çekiyor. Rapor, yalnızca yedi petrokimya devinin anlaşma sürecinden bu yana 6,3 milyon çöp kamyonuna denk gelecek kadar plastik ürettiğini ortaya koyuyor.

Plastik Anlaşması Türkiye’yi de Kapsamalı

Uzmanlar, Türkiye gibi atık ithal eden ülkelerin çıkarlarını koruyacak maddelerin de anlaşmada yer alması gerektiğini vurguluyor. Northeastern Üniversitesi’nden Prof. Maria Ivanova, “Ticaret, plastik krizinin bağ dokusuysa, çözümün de bir parçası olmalıdır” diyerek, plastik ticaretine yönelik bağlayıcı hükümlerin kaçınılmaz olduğunu savunuyor.