Modern savaş artık şehirleri değil, dünyanın akış sistemini hedef alıyor.
ABD’nin, İsrail’in ve İran’ın füzeleri yalnızca askeri hedefleri değil; ticaret rotalarını, sigorta sözleşmelerini ve küresel güven zincirini de sarsıyor. Roketler düştüğü yerde patlamıyor yalnızca; dünya ekonomisinin görünmeyen damarlarında da şok dalgaları yaratıyor.
Bugün yaşanan gerilim, sadece İran ile İsrail arasında iki devletin askeri kapasitesinin sınandığı bir çatışma değildir. ABD’nin askeri ve siyasi ağırlığıyla içinde bulunduğu daha geniş bir güç mücadelesidir. Bu nedenle sahada görünen savaşın ötesinde, modern dünyanın dolaşım sistemine yönelen daha büyük bir baskı söz konusudur.
Çünkü bugünün dünyasını bir şehir gibi düşünmek yanıltıcıdır. Dünya aslında bir dolaşım sistemi gibi çalışır.
Petrol onun kanıdır. Dünya petrolünün yaklaşık beşte biri Hürmüz Boğazı’ndan geçer.
Veri onun sinir sistemidir. Küresel internet trafiğinin büyük bölümü deniz altı kablolarından akar.
Deniz yolları ise ticaretin damarlarıdır. Dünya ticaretinin yaklaşık %90’ı bu yollar üzerinden gerçekleşir.
Bu akışlardan biri bile aksadığında modern medeniyet bir anda yıkılmaz; fakat yavaş yavaş nefessiz kalmaya başlar. Artık şehirler değil sistemler hedef alınmaktadır.
Modern savaşın görünmeyen cephesi çoğu zaman haritada görünmez.
Bir petrol tankerinin boğazdan geçip geçmemesi tek başına belirleyici değildir. Asıl mesele o gemiyi kimin sigortaladığıdır. Modern ticaret çoğu zaman silah sesleriyle değil, sözleşme maddeleriyle durur. Savaş başladığında ilk yükselen fiyat çoğu zaman petrol değil sigortadır.
Bir gemi yüzebilir. Motoru çalışabilir. Mürettebatı hazır olabilir. Ama sigorta şirketi o gemiyi korumayı reddederse o gemi ekonomik olarak zaten batmış sayılır. Bu yüzden modern savaşın ilk kurbanı çoğu zaman petrol değil güvendir. Güven ortadan kalktığında ticaret yalnızca yavaşlamaz; donar.
Modern ekonomiler çoğu zaman yoklukla değil gecikmeyle sarsılır. Petrol bitmez; geç gelir.
Tanker rotaları uzar. Sigorta maliyetleri patlar. Limanlar yavaşlar. Rafineriler farklı kalite petrol bulmak zorunda kalır. Raflar boş kalmaz ama her şey daha pahalı ve daha geç gelir. En tehlikeli enflasyon da tam burada doğar: sessiz, sinsi ve zincirleme.
Geçmiş yüzyılın savaşları fabrikaları bombalardı. Bugünün savaşlarında hedef değişmiştir: veri merkezleri, havaalanları, liman yazılımları ve finans ağları.
Çünkü modern ekonomi artık petrol borularından çok fiber kablolarla çalışır. Bir veri merkezi devre dışı kaldığında yalnızca internet kesilmez; ödeme sistemleri aksar, rezervasyon ağları çöker, tedarik zinciri planlaması bozulur ve bankalar işlem yapmakta zorlanır.
Enerji şoku savaşın en hızlı hissedilen etkisidir. Ancak en kalıcı sonuçlar çoğu zaman gıda tarafında ortaya çıkar. Gübre üretimi, sulama sistemleri, lojistik ve tarım makineleri enerjiye bağlıdır.
Bu nedenle savaş çoğu zaman cephede değil mutfakta hissedilir. İlk aylarda herkes petrol fiyatını konuşur. Bir süre sonra markette fark edilen şey başkadır: alışveriş sepeti aynı kalmıştır ama fiş büyümüştür. Tarih defalarca göstermiştir ki hükümetler çoğu zaman petrol fiyatlarıyla değil gıda fiyatlarıyla zor durumda kalır.
Bugün sık sorulan sorulardan biri de şudur: ABD bu bölgede bir bataklığa saplanır mı?
Ancak modern çağın bataklığı tankların gömüldüğü çamur değildir. Çok daha sessiz işler: sürekli açık tutulmaya çalışılan ticaret yolları, bitmeyen caydırıcılık operasyonları, yükselen enerji faturaları ve piyasaları sakinleştirmek için yapılan müdahaleler.
Bu tür bir yıpranma bir ordudan çok bir sistemin dikkatini ve kaynaklarını tüketir.
ABD–İsrail–İran ekseninde büyüyen bir savaş yıllarca sürse bile haritalar büyük ölçüde aynı kalabilir. Ancak dünya değişir.
Enerji pahalılaşır.
Gıda pahalılaşır.
Güven zedelenir.
Ticaret yavaşlar.
Toplumlar gerilir.
Ve modern çağın en büyük korkusu başlar:
Her şey çalışıyor gibi görünür.
Ama sistem çoktan yavaşlamaya başlamıştır.
